"Mały kleszcz - duży problem"

  • Drukuj zawartość bieżącej strony
  • Zapisz tekst bieżącej strony do PDF
1 kwietnia 2019

Wraz z nadejściem wiosny swoją aktywność rozpoczęły kleszcze. Żyją powszechnie na terenie całego kraju w miejscach wilgotnych i obfitujących w roślinność. Można spotkać je w lasach (zwłaszcza liściastych i mieszanych), na podmokłych terenach porośniętych krzewami i trawami, na łąkach oraz nad brzegami rzek i jezior. Pojawiają się także w parkach i na działkach. Małe rozmiary kleszczy i obecność w ich ślinie substancji znieczulających powodują, że mogą być one niezauważone przez człowieka w czasie żerowania. Kleszcz po wessaniu krwi powiększa swoją objętość nawet 10-krotnie W czasie wysysania krwi kleszcze mogą przenieść groźne dla zdrowia bakterie wywołujące np.  boreliozę i kleszczowe zapalenie mózgu.  To duży problem zdrowotny.

W związku ze wzrostową liczbą zachorowań na boreliozę w Polsce, Państwowa Inspekcja Sanitarna województwa wielkopolskiego prowadzi szereg działań edukacyjno – informacyjnych pod hasłem „ Mały kleszcz – duży problem” w zakresie profilaktyki chorób odkleszczowych.

Jak zapobiegać ukąszeniu przez kleszcza?

W razie możliwości unikać miejsc zalesionych np. lasów i pól, nie zbaczać ze ścieżki leśnej.

  • W miejscach, gdzie istnieje ryzyko występowania kleszczy, nosić odpowiednią odzież, zakrywającą jak najwięcej części ciała (długie spodnie, koszule z długimi rękawami, nakrycie głowy etc.), można włożyć nogawki spodni w skarpety, lub założyć spodnie ze ściągaczami w kostce
  • Stosować środki odstraszające kleszcze, (zgodnie z zaleceniami producenta) do kupienia  w drogeriach i aptekach.
  • Zmienić i dokładnie wytrzepać odzież, którą nosiliśmy w lesie.
  • Po wizycie w lesie lub innym miejscu bytowania kleszczy, dokładne obejrzeć całe ciało. Zwłaszcza zwrócić uwagę na pachy, pachwiny, zgięcia podkolanowe i łokciowe. Należy  pamiętać również o obejrzeniu skóry głowy.

Jak postąpić w przypadku ukąszenia?

  • Po zauważeniu ukąszenia przez kleszcza, należy natychmiast delikatnie usunąć kleszcza. W tym celu należy użyć pęsety, specjalnej karty lub kleszczołapek. Ująć kleszcza tuż przy skórze, pociągnąć ku górze lub zdecydowanym ruchem wykręcić, jeśli używamy kleszczołapek,. Nie ściskać kleszcza zbyt mocno, by nie wycisnąć jego wydalin. Kleszcza nie należy próbować wycisnąć. Przed usunięciem kleszcza, nie smarować miejsca wkłucia żadną substancją.
  • Po usunięciu kleszcza miejsce ukłucia należy zdezynfekować odpowiednim preparatem.
  • Gdyby usunięcie kleszcza sprawiało trudności, należy zwrócić się o pomoc do lekarza.
  • W przypadku pojawienia się zaczerwienienia należy udać się do lekarza rodzinnego, który podejmie decyzję o odpowiednim leczeniu.

Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM)
Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) to wirusowa choroba ośrodkowego układu nerwowego przenoszona przez kleszcze. Czynnikiem etiologicznym są wirusy z rodziny Flaviviridae. Najwięcej zachorowań obserwuje się w okresie od kwietnia do listopada, w wielu regionach Azji i Europy, głównie w Austrii, Czechach, Estonii, Niemczech, Polsce, Rosji, Słowenii, Szwecji, Szwajcarii, na Litwie, Łotwie i Węgrzech.

Wirus występuje głównie u zwierząt (gryzonie, zwierzyna leśna, ptaki wędrowne), a jego przenosicielami (wektorami) są kleszcze. Do zakażenia człowieka dochodzi na skutek ukłucia przez zakażonego kleszcza - podczas ssania krwi wprowadza on ślinę zawierającą namnożone w jego organizmie wirusy.
Do zakażenia może dojść również na skutek picia mleka zakażonych kóz, owiec i krów.

Większość przypadków zakażeń wirusem kleszczowego zapalenia mózgu przebiega bezobjawowo. W pozostałych przypadkach w okresie 7 - 14 dni od ukłucia przez kleszcza lub 3 - 4 dni po spożyciu mleka zakażonych zwierząt gospodarskich, w pierwszej fazie choroby mogą wystąpić objawy uogólnione, takie jak: gorączka, uczucie zmęczenia, nudności, ból głowy i mięśni. Objawy te utrzymują się zazwyczaj kilka dni i w większości przypadków choroba kończy się wyzdrowieniem. Niekiedy po trwającym od 1 do 20 dni okresie utajenia dochodzi do rozwinięcia drugiej fazy choroby, w której obserwujemy objawy związane z zapaleniem opon mózgowych i mózgu, takie jak: gorączka, narastające bóle głowy, sztywność karku, zaburzenia świadomości, porażenia nerwów czaszkowych, zaburzenia koordynacji, porażenia kończyn górnych i dolnych. Może wystąpić porażenie mięśni oddechowych. Konieczna jest wtedy hospitalizacja. Choroba rzadko ma przebieg śmiertelny.

W leczeniu kleszczowego zapalenia mózgu brak jest specyficznej terapii. Leczenie zmierza jedynie do łagodzenia objawów np. obniżania gorączki, łagodzenia bólu itp.

Stosowanie wymienionych zasad zmniejsza prawdopodobieństwo ukąszenia i zakażenia. Jednak najpewniejszym sposobem zabezpieczenia się jest szczepienie ochronne przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu, które szczególnie zalecane jest osobom przebywającym na terenach o nasilonym występowaniu tej choroby tj.:

- ludziom zatrudnionym przy eksploatacji lasu,

- stacjonującemu wojsku,

- funkcjonariuszom straży pożarnej i granicznej,

- rolnikom,

- młodzieży odbywającej praktyki,

- turystom i uczestnikom obozów i kolonii.

Należy także pamiętać, że to szczepienie nie chroni przed innymi chorobami odkleszczowymi, takimi jak np. borelioza.

Borelioza z Lyme.
Borelioza z Lyme jest wieloukładową chorobą zakaźną, wywołaną przez bakterie  Borrelia burgdorferi. Jest to najczęściej występująca choroba przenoszona przez kleszcze w Ameryce Północnej, w Europie i Azji.rumien wedrujacy
Do zakażenie człowieka dochodzi na skutek ukłucia przez zakażonego kleszcza. Jest on przenosicielem (wektorem) zarazka  pobierając krew zakażonego zwierzęcia, głównie drobnych gryzoni, zwierząt dzikich i ptaków, sam ulega zakażeniu, a następnie żerując, przekazuje krętki swojemu żywicielowi  np. człowiekowi. Po 7-10 dniach od ukłucia przez zakażonego kleszcza pojawia się w tym miejscu zmiana skórna, która następnie (w okresie nawet do kilku tygodni) powiększa się, tworząc czerwoną lub sinoczerwoną plamę  tzw. rumień wędrujący. Jest to najbardziej typowy z objawów boreliozy, występujący we wstępnej fazie choroby. Szacuje się, że występuje u 40-50 % chorych. Miejscowej zmianie skórnej towarzyszą często objawy uogólnione, takie jak: zmęczenie, ból mięśni, gorączka, ból głowy, sztywność karku. Brak rozpoczęcia leczenia może prowadzić w konsekwencji do wystąpienia fazy późnej (bawet po kilku latach od ukłucia) obejmującej m.in.: zapalenia opon mózgowo  rdzeniowych oraz mózgu, zapalenia nerwów, zapalenia stawów lub zaburzenia rytmu pracy serca.
Leczenie obejmuje podawanie antybiotyków przez min. 3-4 tygodnie.
Przebycie zakażenia nie daje trwałej odporności i nie chroni przed ponownym zakażeniem. Nie ma dostępnej szczepionki przeciwko tej chorobie.

 

Laboratorium Mikrobiologii i Parazytologii WSSE w Poznaniu wykonuje badania w kierunku boreliozy i kleszczowego zapalenia mózgu. Badania te są akredytowane.
Zgodnie z rekomendacjami Konsultanta Krajowego w dziedzinie chorób zakażnych w celu potwierdzenia objawów klinicznych boreliozy należy wykonać następujące badania:

1. Etap badania-badanie metodą ELISA stwierdzenie przeciwciał w klasie IgM i IgG.
2. Etap badania - wynik dodatni lub wątpliwy musi być potwierdzony testem Western blot.

 

UWAGA !!

Badania kleszczy Laboratorium nie wykonuje, ponieważ badanie kleszcza usuniętego ze skóry pacjenta (poszukiwanie w nim DNA Borelia burgdorferii ) NIE MOŻE BYĆ UZNAWANA JAKO METODA DIAGNOSTYCZNA !
Badanie kleszczy na obecność Borelia burgdorferii wykonuje Centrum Badań DNA Sp. z o.o.ul. Inflancka 25, 61-132 Poznań.